Un Breton de Trévou – Hervé Le Bihan- parle aux Bretons de Trévou et d’ailleurs. Kronikenn 21

Un Breton de Trévou – Hervé Le Bihan- parle aux Bretons de Trévou et d’ailleurs. Kronikenn 21

La météo La météo
juin 25, 2024 - mar.
Trévou-Tréguignec, France
ciel dégagé
21°C ciel dégagé
Vent 5 m/s, NE
Humidité 72%
Pression 761.31 mmHg
Accueil » Actualités » Un Breton de Trévou – Hervé Le Bihan- parle aux Bretons de Trévou et d’ailleurs. Kronikenn 21
Un Breton de Trévou – Hervé Le Bihan- parle aux Bretons de Trévou et d’ailleurs. Kronikenn 21

BONED RUZ HA TORR E BENN ! (from Cork Ireland)

An holl a oar mat penaos e oa bet freuz ha reuz er vro a-bezh e 1675 : ar Bonedoù Ruz a-enep d’an Dragoned. Dragoned ar Roue Loeiz, gwisket en ruz. Ruz a-enep ruz.

Moarvat eo gante eo bet awenet troienn gwrac’hed kozh Treger Vihan, ar reoù am eus anavezet gwezhall, pan lârent « gwelet ’m eus kezeg ruz evit an noz » pan oa un dismantr spontus bennaket da dont, hervez. Marteze e teu deus un darvoud all, met ne vern : an dud er vro a oa bet merket don gant an diaouloù ruz pignet war gezeg na oant ket kezeg labour na kezeg servij, hag a lakae o sabrennoù da droiata a-us d’o fennoù a-raok troc’hañ pe dornoù pe brec’hioù pe c’hoazh dibennañ unan bennak re hardizh da huchal a-enep dezhe. Liv ruz war liv ruz.

Merket ivez gant an dud krouget er gwez a-hed heñchoù kammdroiek maezioù Breizh. Boued evit ar brini. Ruz war du.

Flaer ar mernent, dour-gwad o lakaat milinoù ar vro da vont, hervez ma lavar an diouganoù kozh.

Ne lârin seurt diwar-benn abegoù ar reuz-se, micher an istorourien an hini eo, hag uhel eo ar berniad levrioù skrivet gante diwar-benn ar pezh a c’hoarvezas neuze. Sellit ouzh ar roll e dibenn ar gronikenn.

Just ur meneg bennak da displegañ ar ganaouenn roet amañ dindan, ur ganaouenn diwar-benn donedigezh dileuridi ar Roue da Vreizh.

Ar ganaouenn-se he deus hec’h istor dezhi ivez…

Arthur Le Moyne de la Borderie zo bet un istorour brudet evit e labourioù niverus war istor Breizh. Herie an dez ne vez ket mui ken priziet gant an istorourien. Ya, rebechet e vez outañ bezañ bet romantel, roueelour, broadelour breizhat, ha traoù all moarvat. E 1884 en devoa implijet ar ganaouenn da sikour displegañ petra a oa bet emsavadeg ar Bonedoù Ruz. Ha setu lakaet diskred war ar ganaouenn : dastumet gant Kerambrun en Prad ! Soñjit ’ta, an den a oa bet lakaet da drucher, da saver pezhioù faos gant e genderv Fañch an Uhel : an Uhel n’en devoa ket kavet ar memes tra, sede e oa faos. Un tammig berr ! Un doare da lakaat diskred war dastumad Pengwern hag a degemere ingal sikour Kerambrun…

Herie an dez eo gras da labourioù Michel Nassiet, istorour, a ouie labourat gant Donatien Laurent, etnoyezhour, e ouvezer eo un destenn wirion.

Kerambrun en devije profitet eus dianaoudegezh Pengwern war ar yezh. Pengwern ne ouie ket brezhoneg, hervez ! Evel m’en deus diskouezet Michel Nassiet eo gaou bras. Tre evel gaou ar reoù a dalc’h da lakaat krediñ ne ouie Kêrvarker (1815-1895) tamm brezhoneg ebet p’en devoa embannet e Varzhaz-Breizh kentañ e 1839, pa oa 24 bloaz ! Ha se en despet da labourioù skiantel ha pizh Donatien Laurent.

Tregeriz pan lennont « ar paper timbr » a wel penaos emañ liv brezhoneg o bro war ar skrid. An troiennoù, met ivez geriennoù evel “hursel”. Sellit e-barzh Devri hag ho po respontoù.

Ar skrid am eus lakaet er skritur a-vremañ gant un nebeud notennoù da sklaeraat gerioù zo.

Herve Bihan

Ar paper timbr

1.         Petra nevez zo en Breizh ?

            Trouz ha moged zo a-leizh.

            Marc’h ar Roue hag eñ kamm

            Zo houarnet a-nevez flamm.

5.         A c’ha da gas en Breizh-Izel

            Ar paper timbr hag ar siell.

            C’hwec’h Kabiten ’n’eus roue Frañs

            Tudjentil vras, tud a noblañs.

            C’hwec’h Kabiten ’n’eus ar Roue,

10.       Da lakaat war e ankane ;                                              ankane = inkane

            Daou war an dibr, daou war ar goûg,

            Ha daou all tost da benn e chouk.

            Skañvañ arme ’n’eus Roue Frañs,

            N’bouez ket kant livr ’n ur valañs !                               livr = lur

15.       Ar c’hentañ ’nê doug pavilhon                                      ’nê = anezhe

            Ha fourdelizenn ar poultron ;

            An eil ’n’eus ur c’hleve melget                                     kleve = kleze ; melget = merglet

            Ha na rey droug da den ebet ;

            An drede ’n’eus ur gentroù plouz,

20.       Evit krafignat al loen lous ;

            Ar bevare ’n’eus div bluenn

            Unan war e dog Kabiten

            Unan war e dog Kabiten

            Hag un allig drek e skouarn,

25.       Gant ar bempet ’ma’n drouklouzoù,

            Ar paper timbr ar yalc’h c’houllo ;

            Yalc’h ar Roue don ’vel ar mor,

            ’Vel an ifern bepred digor.

            An diwezhañ krog ’barzh al lost

30.       A zo konduer d’ar marc’h post ;

            Pebezh harnez ’n’eus ar Roue !

            Pebezh noblañs ! Pebezh arme !

            Na pa n’arrijont da gentañ

            Gant paper timbret er vro-mañ,

35.       ’Oant kempennet gant druilhoù,

            Ha treut evel ar c’hozh delioù.

            O fri oa hir, o lagad bras,

            O divjod gwenn ha kazi noazh,

            O divc’har a oa bizhier kleud                                        kleud = kloued

40.       Hag o daoulin skoulmoù keuneud.

            Mes na oant ket bet pell er vro

            Ma oa cheñchet hon c’hwec’h aotroù,

            Chupenn voulous pasamantet,

            Loeroioù seiz hag i brodet,

45.       Pep a gleve troad olifant

            ’N’evoa prenet hon c’hwec’h krokant                            krokant = den pinvidik

            En berr amzer en hon c’hanton,

            Ma na oa chañchet o feson.

            Bizaj ledan, fri liv d’ar gwin,

50.       Daoulagad bihan ha lirzhin,

            Kofoù kement hag un donell,

            Chetu poltred hon c’hwec’h hursel.

            Evit o dougen da Roazhon

            E voe brevet c’hwec’h marc’h limon.

55.       Na pa n’arrijent da gentañ

            Gant paper timbret er vro-mañ,

            Yann Kouer a veve war ar maez

            Dousik ha trankil, en he aez.

            War-benn ma retornjont d’ar gêr

60.       A oa bet trubuilh ’n hon c’harter.

            D’hon yalc’hijen e oa koustet

            Ober kalfatiñ hon faotred.

            Ma mignoned, ma n’eo ket faos,

            Ar pezh a lavar ar re gozh,

65.       A-n amzer an Dukez Annañ

            Na oamp ket tretet er giz-mañ.

Levrlennadur                                                                            

Arthur de la Borderie, La révolte du papier timbré advenue en Bretagne en 1675, Saint-Brieuc, 1884.

E.S.B., Arthur de la Borderie & Boris Poirchnev, Les Bonnets Rouges, 10-18, Paris, 1975.

Yvon Garlan & Claude Nières, Les révoltes bretonnes de 1675 – papier timbré et bonnets rouges, Paris, 1675.

Michel Nassiet, Qui étaient les Bonnets Rouges ? – Le srévoltes bretonnes de 1675, Skol Vreizh, 2013.

Gauthier Aubert, Les révoltes du Papier Timbré – Essai d’histoire événementielle, Rennes, 2014.

Donatien Laurent & Michel Nassiet, Les chants de révolte en Bretagne bretonnante (fin XVe-XVIIe siècle), in Éva Guillorel & David Hopkin (dir.), Traditions orales et mémoires sociales des révoltes en Europe, Rennes, 2020, pp. 123-146.

Michel Nassiet, Hypercritique et improbité dans les polémiques sur la littérature orale dans la seconde moitié du XIXe siècle, in Phlippe Blaudeau & Véronique Sarrazin (dir.), Faux et usage de faux – L’historien face à la question de la crédibilité documentaire, Rennes, 2023, pp. 75-85.

Eva Guillorel, La complainte et la plainte – chanson, justice, cultures en Bretagne (XVIe-XVIIIe siècles), Rennes, 2010.

https://fr.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9volte_du_Papier_timbr%C3%A9

Dastumad Pengwern : https://tob.kan.bzh/chant-00106.html

Le Studio - Agence de création graphique et web